Tespit M├╝hendislik ve Yerbilimleri
 
 
 
 

Zemin Raporu Esaslari

ZEM─▒N VE TEMEL ETÜDÜ RAPORLARININ HAZIRLANMASINA ─▒L─▒┼čK─▒N ESASLAR

Tan─▒m

Kapsam

Etütlerin Planlanmas─▒

Etüt Kategorileri

Zemin ve Temel Etütlerinin Kapsam─▒

Zemin ve Kaya Parametrelerinin De─čerlendirilmesi

Zemin ve Temel Etüdü Raporu

1. TANIM:

Zemin ve temel etütleri, temel tasar─▒m─▒ ile zemin-temel yap─▒ etkile┼čiminin irdelenmesinde kullan─▒lacak zemin özellikleri ve zemin parametrelerinintayini için yap─▒ alam ve çevresinde zemin ve yeralt─▒ suyu ile ilgili bütün verilerin toplanmas─▒ amac─▒yla yap─▒lan çal─▒┼čmalar olup bu çal─▒┼čmalar─▒n sonucunda temel ön tasar─▒m─▒ belirlenir.

2. KAPSAM:

Ba┼ča Dön

Etütlerin kapsam─▒ ve içeri─či yap─▒ özellikleri, zemin ko┼čullar─▒, civardaki yap─▒lar, depremsellik, çevre ili┼čkileri, yeralt─▒ suyu durumu gibi faktörlere ba─čl─▒d─▒r. Bu amaçla yap─▒lacak zemin ve temel etütlerinin kapsam ve içeri─čini belirleyen kategoriler a┼ča─č─▒da tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

3. ETÜDLER─▒N PLANLANMASI:

Ba┼ča Dön

Planlama; yerel zemin yap─▒s─▒, yap─▒ özellikleri, depremsellik ve çevre ile ilgili ve yap─▒ma ili┼čkin tüm olas─▒ sorunlar─▒ göz önüne alacak ┼čekilde yap─▒lmal─▒d─▒r. Etüt sonuçlar─▒ planlamay─▒ de─či┼čtirir tarzda olursa, ek etüt gerekip gerekmedi─či irdelenmelidir.
Zemin ve temel etüdü ile görevlendirilen uzman, amaçlanan yap─▒ ye yap─▒m yöntemleri konusunda bilgili ve deneyimli olmal─▒ ve yap─▒ya ili┼čkin kararlar─▒n her a┼čamas─▒nda haberdar edilmelidir.

4. ETÜD KATEGOR─▒LER─▒:

Ba┼ča Dön

Zemin ve temel etüdlerinin kapsam ve içeri─činibelirleyen incelemeler, irdelemeler, hesaplar ve denetim yöntemleri yap─▒ ve zemin ko┼čullar─▒n─▒n (1) az riskli, (2) normal riskli, (3) yüksek riskli olmas─▒na göre 3 kategoride toplan─▒r.

Bir yap─▒n─▒n a┼ča─č─▒da tan─▒mlanan kategorilerden hangisine girece─či etütler öncesi kararla┼čt─▒r─▒l─▒r. Ancak bu kategori, etütlerin herhangi bira┼čamas─▒ndagerekçesi belirtilerek de─či┼čtirilebilir.

Kategori 1:

Yap─▒lar Yönünden:

Bu kategoride küçük ve basit yap─▒lar yer al─▒r. Risk mal ve can yönünden ihmal edilebilir düzeydedir. Bu yap─▒lar─▒n etüdü ilgili mühendis taraf─▒ndan; deneyim, gözlem, standartlar─▒n ve kabul görmü┼č tablo verilerinin kullan─▒m─▒ suretiyle gerçekle┼čtirilebilir (arazide gözlem çukuru açt─▒r─▒p gözlemek, çevrede mevcut baz─▒, kanal vb. gibi zemin yap─▒s─▒n─▒ gösteren yerleri incelemek, varsa civardaki yap─▒lar─▒n durumunu incelemek vb. gibi).

Zemin Ko┼čullar─▒ Yönünden:

Düz veya çok e─čimli olmayan tabii sahalard─▒r. ┼či┼čme ve/veya yüksek oturma potansiyeli gösteren zeminler, yumu┼čak veya gev┼ček veya organik madde içeren veya daha önce kar┼č─▒la┼č─▒lmam─▒┼č de─či┼čik nitelikli zeminler ile tekni─čine uygun olarak s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lmam─▒┼č dolgular bu kategori içinde de─čildir.

Civar Yap─▒lar Yönünden:

Kom┼ču yap─▒lara, alt yap─▒ ┼čebeke sistemlerine (su kanalizasyon, tabii gaz, telefon, elektrik vb. gibi) zarar riski olmamal─▒d─▒r.

Yeralt─▒ Suyu Yönünden:

Su tabyas─▒ alt─▒nda kaz─▒ yap─▒lmamal─▒ veya su tablas─▒ alt─▒nda kaz─▒ yapman─▒n hiçbir sorun yaratamayaca─č─▒ deneyimle söylenebilmelidir.

Depremsellik Yönünden:

Deprem riski dü┼čük veya depreme hassas olmayan yap─▒lar.

Çevre Yönünden:

Hidroloji, tabii bitki örtüsü, yüzeyse su rejimi,toprak kaymas─▒, zemin çökmesi vb,konularda sorun olmamal─▒d─▒r.

Kategori 2:

Yap─▒lar Yönünden:

Bu kategoride anormal risk ta┼č─▒mayan, al─▒┼č─▒lmam─▒┼č unsurlar içermeyen, analiz ve hesap gerektiren ve fakat klasik metotlarla zemin ve temel tasar─▒m─▒ tamamlanarak yap─▒m─▒ gerçekle┼čtirilebilen yap─▒lar ve temeller yer al─▒r.

Zemin Ko┼čullar─▒ Yönünden:

Temel tasar─▒m─▒ için gerekli zemin parametreleri al─▒┼č─▒lm─▒┼č arazi ve laboratuar çal─▒┼čmalar─▒ ile bulunabilmelidir (standart penetrasyon deneyi, arazi permeabilite deneyleri, laboratuar konsolidasyon, üç eksenli bas─▒nç, serbest bas─▒nç, s─▒n─▒fland─▒rma deneyleri vb.).

Civar Yap─▒lar Yönünden:

Kaz─▒lar, kaz─▒kl─▒ temel in┼čaatlar─▒, yeralt─▒ su seviyesini indirilmesi ve yeralt─▒suyunun drenaj─▒ gibi faaliyetlerin civar yap─▒lara zararl─▒ olmayaca─č─▒ söylenebilmelidir.

Yeralt─▒ Suyu Yönünden:

Bu kategoriye giren i┼člerde, yeralt─▒ su seviyesinin indirilmesi uygulamalar─▒nda meydana gelebilecek aksamalar, civar yap─▒lar veya yük ta┼č─▒yan tabakalar için her­hangi bir uyar─▒ veya önlem gerektirebilecek riskler ta┼č─▒mamal─▒d─▒r.

Depremsellik Yönünden:

Afet Bölgelerinde Yap─▒lacak Yap─▒lar Hakk─▒ndaki Yönetmelikte önerilen standart yöntemlerle projelendirilebilen dinamik yap─▒zemin etkile┼čimi analizi ve /veya özel bir analiz ve çal─▒┼čma gerektirmeyen yap─▒lar─▒n zemin ve temel etüdü bu kategori içindedir.

Çevre Yönünden:

Çevreye etki aç─▒s─▒ndan özel bir önlem gerektirmeyen. çevre ile ilgili sorunlar─▒n, bu konudaki al─▒┼č─▒lm─▒┼č yöntemlerle çözülebildi─či i┼čler bu kategori kapsam─▒ndad─▒r.

Yüzeysel (tekil, sürekli veya radyeler, temeller, kaz─▒kl─▒ temeller, istinat duvarlar─▒, köprü ayaklar─▒, dolgular, seddeler, toprak i┼čleri, zemin ankrajlar─▒, di─čer ankraj sistemleri bu kategoriye giren i┼člere örnektir.

Kategori 3:

Yap─▒lar Yönünden:

Bu kategoride özel veya büyük risk ta┼č─▒yan, çok büyük aç─▒kl─▒kl─▒, özel ta┼č─▒y─▒c─▒ sistemli, al─▒┼č─▒lmam─▒┼č ve/veya karma┼č─▒k yük durumlar─▒na sahip yap─▒lar yer al─▒r.

Zemin Ko┼čullar─▒ Yönünden:

Zor zemin ko┼čullar─▒, mühendislik tasar─▒m─▒ için al─▒┼č─▒lm─▒┼č olmayan deneyler ve / veya hesap metotlar─▒ ile özel irdeleme ve yorum gerektiren i┼čler bu kategori içinde­dir.

Civar Yap─▒lar Yönünden:

Civar yap─▒lar yönünden risk olas─▒l─▒─č─▒ ta┼č─▒yan tüm i┼čler.

Yeralt─▒ Suyu Yönünden:

De─či┼čken permeabiliteye sahip tabakalar─▒n, de─či┼čik su tablalar─▒n─▒n bulunmas─▒ gibi yeralt─▒ suyundan kaynaklanan riskleri ta┼č─▒yan durumlar.

Depremsellik Yönünden:

Yüksek deprem riski olan bölgelerdeki depreme hassas ve özel yap─▒lar.

Çevre Yönünden:

Çevre yönünden zor ve kar─▒┼č─▒k sorunlara neden olabilecek i┼čler.

Genel kural olarak, Etüt Kategorisi 1 ve Etüt Kategorisi 2'ye girmeyen tüm i┼čler bu kategori içinde ele al─▒nmal─▒d─▒r.

Örnekler:

  •   
  • Çok özel yük ta┼č─▒yan yap─▒lar,    
  • Yerle┼čim bölgelerinde civar─▒ ve yap─▒lar─▒ etkileyebilecek derin kaz─▒lar (Çok katl─▒ bodrum kaz─▒lar─▒ gibi),    
  • A─č─▒r dinamik yük etkisindeki makine temelleri,    
  • Zararl─▒ kimyasal maddeler i┼čleyen veya depolayan tesisler,    
  • Büyük aç─▒kl─▒kl─▒ köprüler,
  • Tüneller,
  • Büyük su yüküne maruz yap─▒lar, barajlar, seddeler,
  • Aç─▒k deniz yap─▒lan,
  • ┼či┼čme veya çökme özelli─či gösteren zeminlere oturan yap─▒lar,  

Gerekli etüdü planlamak, muayene çukuru, sondaj, arazi ve laboratuar deneylerini gözetip denetlemek, etüt bulgu ve sonuçlar─▒ndan tasar─▒m ve yap─▒m için gerekli verilen üretmek, rastlanan temel zemini ile tasarlanan yap─▒ aras─▒ndaki etkile┼čimleri proje müellifine ve gerekli yerlere sunmak, zemin ve temel konular─▒nda uzman mühendisin görevidir. Zemin ve temel raporu bu uzman taraf─▒ndan düzenlenir.

5. ZEM─▒N VE TEMEL ETÜTLER─▒N─▒N KAPSAMI:

Ba┼ča Dön

a. Etüt Kategorisi 1'de yer alan yap─▒lar için yap─▒lacak etütlerin kapsam─▒ a┼ča─č─▒da belirtilmi┼čtir.

  • Yap─▒ alan─▒nda gözlem yapmak ve yerel bilgileri toplamak,
  • Derin olmayan muayene çukurlar─▒ açmak suretiyle zemini incelemek,
  • Gerekirse burgu ile delik açmak, sondalama deneyleri yapmak,  

Bu kategorideki etütler, ilgili standartlara ve kabul görmü┼č yay─▒nlara at─▒f yaparak sorunu çözebilecek bir mühendis taraf─▒ndan yap─▒lmal─▒d─▒r. Bu etüdü yapan─▒n in┼čaat mühendisi olmamas─▒ halinde yap─▒ya ili┼čkin bilgi ve irdelemeler bir in┼čaat mühendisi ile birlikte yap─▒lmal─▒d─▒r.

b. Etüt Kategorisi 2 ve 3'de ise genellikle bir ön etüt, bir tasar─▒m etüdü (son etüt), gerekirse kontrol etütleri ve yap─▒ evresi gözlemleri ile özel ölçümler yer al─▒r.

Ön etüt, seçilen yerin uygunlu─čunun tespiti, alternatif yerlerin belirlenmesi ve tasar─▒m etüdünü planlamak için yap─▒l─▒r, ön etütler s─▒ras─▒nda dahil edilmesi dü┼čünülebilecek hususlar,

  • Topografik durum,
  • Hidrolojik ko┼čullar, bo┼čluk suyu da─č─▒l─▒m─▒,
  • Kom┼ču yap─▒lar ve kaz─▒lar─▒n incelenmesi,
  • Jeolojik kay─▒tlar─▒n incelenmesi,
  • Hava foto─čraflar─▒,
  • Civarda yap─▒lm─▒┼čöncekietütler,
  • Eski haritalar,
  • Yerel depremsellik,
  • Di─čer ilgili bilgiler, olabilir.  

Tasar─▒m etüdü (son etüt) ise yap─▒lacak yap─▒n─▒n ekonomik ve güvenilir projelendirilmesine esas olacak bilgi ve verilen sa─člayacak in┼čaat metodunun ve in┼čaat s─▒ras─▒nda do─čabilecek sorunlar─▒n belirlenmesini temin edecek ┼čekilde olmal─▒d─▒r. Bu etüdün amac─▒ proje için gerekli bütün zemin verilen ve özelliklerinin güvenilir bir ┼čekilde tespit ve tan─▒mlanmas─▒ yoluyla zemin-yap─▒ etkile┼čiminin irdelenip yorumlanabilmesidir. Bu etüde dahil edilecek hususlar:

  • Zemin tabakalar─▒n─▒n belirlenmesi,
  • Zeminlerin mukavemet özelliklerinin belirlenmesi,
  • Zeminlerin deformasyon özelliklerinin belirlenmesi,
  • Zemin profili boyunca bo┼čluk suyu bas─▒nc─▒n─▒n belirlenmesi,
  • Permeabilitenin belirlenmesi,
  • Zeminlerin s─▒k─▒┼čabilirli─činin belirlenmesi,
  • Yeralt─▒ suyunun zararl─▒ etkilerinin tespiti,
  • Zemin ─▒slah imkanlar─▒n─▒n belirlenmesi, vb. olarak s─▒ralanabilir.  

Bu amaçla, kayalarda erime bo┼čluklar─▒, kaya ve zeminlerin dolgu malzemelerinin bozu┼čma durumu, yeralt─▒ suyu hidrolojisj, faylar, zemin ve. kayalar─▒n krip (sünme) durumu, ┼či┼čme ve göçme potansiyeli olup olmad─▒─č─▒ gibi bilgilerin toplan­mas─▒ da gerekli ve yararl─▒ olabilir.

Bu etütler için uygulanacak al─▒┼č─▒lm─▒┼č yöntemler:

  • Yerinde arazi deneyleri,
  • Sondajlar, inceleme çukurlar─▒,
  • Laboratuar deneylerini, kapsar.

Zemin ara┼čt─▒rmalar─▒, sorumlu mühendisin daha fazla derinliklerin yap─▒n─▒n davran─▒┼č─▒n─▒ etkilemeyece─čini belirledi─či derinli─če kadar yap─▒l─▒r. Bu derinlik genel olarak yap─▒ ve zemin özelliklerine mü┼čtereken ba─čl─▒d─▒r.

Sondajlar ve arazi çal─▒┼čmalar─▒ bir jeoloji mühendisi, jeolog, in┼čaat veya maden mühendisinin gözetiminde gerçekle┼čtirilmelidir.

Etüdün büyük bir alan─▒ kapsad─▒─č─▒ durumlarda, inceleme noktalar─▒ bir a─č üzerinde seçilebilir. Noktalar aras─▒ uzakl─▒k normal hallerde 20-40 m. olabilir. Üniform zeminlerde sondaj ve çukur aral─▒ktan artt─▒r─▒labilir ve/veya birk─▒s─▒msondaj ve çukurlan─▒n yerine jeofizik yöntemler veya sondalama uygulanabilir. Tekil ve ┼čerit temellerde sondaj veya sondalama derinli─či temel geni┼čli─činin 1-3 kat─▒ dolay─▒nda olabilir. Daha derin tabakalar─▒n etüdünde özel olarak belirlenen baz─▒ noktalarda oturma özellikleri ve zemin suyu ile ilgili sorunlar ayr─▒ca ara┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

Radye temellerde etüt edilen zemin veya sondaj derinli─či, bu derinlikte kaya tabakas─▒na rastlanmaz ise, normal olarak temel geni┼čli─či kadar veya daha fazla ol­mal─▒d─▒r.

Dolgu alanlar─▒nda ve sedde yap─▒lar─▒nda etüt derinli─či oturmalara katk─▒s─▒ olabilen bütün tabakalar─▒ içerecek ┼čekilde seçilmelidir. Etüt noktalar─▒ aras─▒ndaki uzakl─▒k ise normal hallerde 100-200 m al─▒nabilir.

Kaz─▒kl─▒ temeller için sondaj, penetrasyon veya yerinde deney derinli─či güven­li─či sa─člayacak kadar olmal─▒d─▒r. Normal olarak bu derinlik kaz─▒k ucundan itibaren kaz─▒k çap─▒n─▒n 5 kat─▒ veya 5 m. a┼ča─č─▒ya ula┼čan bir derinlikten daha az olamaz. Daha fazlas─▒ gerekmiyorsa bu derinlik kaz─▒k grubu için kaz─▒k grubunu olu┼čturan dikdörtgenin küçük kenar─▒n─▒n uzunlu─ču kadar kaz─▒k uç seviyesinin alt─▒na inmelidir.

c. Etütler s─▒ras─▒nda mevcut su bas─▒nçlar─▒ ve yeralt─▒ su seviyesinde olu┼čabilecek en yüksek ve en dü┼čük seviyeler tespit edilmelidir.

Bo┼čluk suyu bas─▒nc─▒n─▒n ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ normal olarak ┼čunlar─▒ kapsar:

  • Sondajlarda rasat borusu yerle┼čtirilerek seviye ve seviye de─či┼čikli─či gözlenmesi,
  • ─▒n┼čaat alan─▒n yer alt─▒ ve yer üstü hidrolojisinin incelenmesi.  

Kaz─▒klarda kald─▒rma kuvveti hesab─▒ için bo┼čluk suyu bas─▒nc─▒n─▒nkaz─▒ taban─▒ alt─▒nda, kaz─▒ taban─▒ndan itibaren en az su seviyesi ile kaz─▒ taban─▒ aras─▒ndaki mesafeye e┼čit bir derinli─če kadar belirlenmesi gerekir. Üst seviyelerde dü┼čük yo─čunluk olmas─▒ halinde etüt derinli─či artt─▒r─▒labilir.

Çevrede su seviyesi indirme veya su çekme kuyular─▒ varsa tespit edilmelidir.

3. Kategoriye giren i┼člerde i┼čin Özelli─činin gerektirdi─či ek çal─▒┼čmalar yap─▒lmal─▒d─▒r. Özel bir deney veya etüt uyguland─▒─č─▒nda takip edilen yöntem, deney usulleri ve yorumu ile ilgili hususlar belgelenmeli ve kaynak gösteril─▒lmelidir.

Kategori 2 ve 3 olarak tan─▒mlanan etütlerin zemin ve temel mühendisli─či konular─▒nda tecrübe sahibi ve tercihen lisans üstü e─čitim görmü┼č ve bu konularda deneyim kazanm─▒┼č in┼čaat mühendisleri veya böyle bir mühendisin sorumlu yönetiminde çal─▒┼čan, bünyesinde tercihen jeoloji mühendisinin de bulundu─ču bir ekip taraf─▒ndan yap─▒lmas─▒ gerekir..

Gerekli ve zorunlu hallerde, Kategori 3 için öngörülen özel etütleri yapacak ve /veya ekip sorumlulu─čunu üstlenecek in┼čaat mühendisi, zemin ve temel mühendisli─či konular─▒nda lisans üstü ö─črenim görme ve deneyim ┼čart─▒na ek olarak irdelenen konuya özgü özel alanda uzmanla┼čm─▒┼č bir in┼čaat mühendisi olmal─▒d─▒r.

6. ZEM─▒N VE KAYA PARAMETRELER─▒N─▒N DE─čERLEND─▒R─▒LMES─▒:

Ba┼ča Dön

Genel:

6.1.1 Zemin ve kaya parametreleri zemin ve kayalar─▒n özelliklerinin rakamsal de─čer olarak ifadesidir. Örne─čin, kayma mukavemeti aç─▒s─▒, s─▒k─▒┼čabilirlik, penetras­yon darbe say─▒s─▒, kaya kalite indisi (RQD) gibi.

6.1.2 Tasar─▒mda kullan─▒lan zemin ve kaya parametreleri arazi ve laboratuar deneylerinden ve di─čer kabul görmü┼č çal─▒┼čma sonuçlar─▒ndan elde edilir. Bunlar temel ve yap─▒ tasar─▒m─▒ için öngörülen göçme, a┼č─▒r─▒ deformasyon, kullan─▒labilirlik gibi kriterlerin inceleme ve irdelemelerinde kullan─▒l─▒r.

6.1.3 Güvenilir zemin parametrelerinin tespiti için göz önüne al─▒nacak hususlar:

  • Birçok zemin parametresi sadece zemine özgü sabit de─čerler olmay─▒p, gerilme seviyesi, deformasyon tarz─▒ (modu) gibi faktörlere ba─čl─▒d─▒r.
  • Deney program─▒, tasar─▒ma ili┼čkin parametrelerin ve bu parametrelerin de─či­┼čiminin belirlenmesini sa─člayacak tarz ve kapsamda haz─▒rlanmal─▒d─▒r. Deney sonuçlar─▒n─▒n yorumunda her deneyin ilgili zemin ┼čartlar─▒nda kullan─▒┼č─▒na ili┼čkin geçerli, yay─▒nlanm─▒┼č bilgiler göz önüne al─▒nmal─▒d─▒r.
  • Elde edilen de─čerler, veriler ve mahalli tecrübe ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmal─▒ ve yay─▒nlanm─▒┼č parametreler aras─▒ndaki yay─▒nlanm─▒┼č korelasyonlar göz önüne al─▒nmal─▒d─▒r.
  • Varsa büyük ölçekli saha deneyleri ve prototip yap─▒lar üzerinde yap─▒lm─▒┼č ölçümle analiz edilmelidir.
  • Varsa birden fazla tipteki deneylerin sonuçlar─▒ aras─▒ndaki ili┼čki kontrol edilmelidir.  

6.2 Zemin ve Kayalar─▒n S─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒:

6.2.1 Zemin ve kayalar─▒n karakter ve temel bile┼čenleri, deney sonuçlar─▒n─▒n yorumu öncesinde tan─▒mlanmal─▒d─▒r.

6.2.2 Malzeme göz ile incelenmeli ve bilinen bir sembol sistemi ile isimlendi­rilmelidir.

Göz ile incelemeye ilave olarak a┼ča─č─▒daki tan─▒mlama deneyleri yap─▒l─▒r:

Zeminlerde;

  • Dane da─č─▒l─▒m─▒,
  • Tabii su muhtevas─▒,
  • K─▒vam limitleri,

Kayalarda, gerekti─či durumlarda;

  •  Tabii yo─čunluk,
  • Porozite,
  • Ultrasonik h─▒z,
  • Ani su emme,
  • ┼či┼čme,
  • Tek eksenli bas─▒nç veya nokta yükleme deneyi.  

6.3 Yo─čunluk:

Yo─čunluk, tasar─▒m amac─▒na uygun hassasl─▒kta bulunmal─▒d─▒r. Yo─čunluk bulunurken tabii veya insan eliyle sonradan yap─▒lan de─či┼čiklikler ve tabakala┼čma etkisi göz önüne al─▒n─▒r. Yo─čunluk kumlar ve çak─▒llarda, penetrasyon deneyleri veya zemin mukavemetini gösteren gözlemlerden de zemin tipi ve dane da─č─▒l─▒m─▒ bilinmek kayd─▒ ile tahmin edilebilir.

6.4 ─▒zafi S─▒kl─▒k:

─▒zafi s─▒kl─▒k, ayr─▒k daneli zeminlerin s─▒k─▒l─▒k derecelerini ölçen de─čer olup, laboratuarda standart deneylerle bulunur. Dolayl─▒ bir yol olarak standart penetrasyon deney sonuçlar─▒ da kullan─▒labilir.

6.5 Drenajs─▒z Mukavemet:

─▒nce daneli doygun zeminlerin drenajs─▒z mukavemeti (Cu) saptan─▒rken a┼ča─č─▒daki hususlar─▒n etkisi göz önüne al─▒nmal─▒d─▒r.

  • Yerinde ve deneydeki gerilme durumu farkl─▒l─▒klar─▒,
  • Numune örselenmesi (özellikle sondaj s─▒ras─▒nda elde edilen deney numuneleri için),
  • Mukavemet anizotropisi (özellikle dü┼čük plastisiteli killer için),
  • Fisürler (özellikle sert fisürlü killer için),
  • Deney sonuçlar─▒, kilin fisürlü veya fisürsüz halinin mukavemetini verebilir ve bu de─čerlerden herhangi biri kum arazi davran─▒┼č─▒n─▒ temsil edebilir. Bu tespitte numune büyüklü─čü de önemli olabilir
  • Deney h─▒z─▒ (Çok h─▒zl─▒ deneyler daha büyük mukavemet de─čeri verme e─čitimi ta┼č─▒rlar),
  • Büyük deformasyonlar─▒n etkisi (Birçok kilde büyük deformasyonlarda veya önceden olu┼čmu┼č kayma yüzeylerinde mukavemet dü┼čü┼čü gözlenir),
  • Zaman faktörü (Zeminin etkili bir biçimde drenaj─▒ için geçen zaman, zeminin permeabilitesi, serbest suyun varl─▒─č─▒ ve geometrik ko┼čullara ba─čl─▒d─▒r. Baz─▒ zeminler çok k─▒sa süreli yüklemelerde mukavemet art─▒┼č─▒ gösterebilirler),
  • Numunelerin homojen olmamas─▒ (kil numunelerde kum, çak─▒l bulunmas─▒ gibi),
  • Doygunluk derecesi,
  • Drenajs─▒z mukavemeti; deneylerden, özellikle arazi deneylerinden elde etmede, yap─▒lan teorik kabullerin güvenilebilirlik derecesi.  

6.6 Efektif Mukavemet Para─▒netreleri:

Efektif mukavemet parametrelerinin belirlenmesinde (C' veØ'') göz önüne al─▒nacak hususlar:

  •  c' veØ'' ancak hesapland─▒klar─▒ gerilme seviyeleri için sabit kabul edilebilirler.Dü┼čükgerilmelerde c' de─čeri s─▒f─▒ra, yüksek gerilmelerdeØ'' de─čeri azalmaya gitme e─čilimi gösterebilir.
  • Ø'' de─čeri iki bile┼čenden olu┼čur, bir bile┼čen zeminin gerçek sürtünme özelli─či­ne (kritik durum sürtünme aç─▒s─▒), di─čeri ise yo─čunluk ve gerilme seviyesine ba─čl─▒d─▒r. Birinci bile┼čen sabit kabul edilebilir, ikinci bile┼čen ise zemin kaba­r─▒rsa veya s─▒k─▒┼č─▒rsa de─či┼čir. c' de─čeri de yo─čunluk ve gerilme seviyesine ba─čl─▒d─▒r.
  • Ø'' de─čeri yo─čunluk ve zemin danelerinin yerle┼čim tarz─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bu özellikler önüne alma s─▒ras─▒nda kolayca bozulabilir nitelikte olup deney sonuçlar─▒n─▒n de─čerlendirilmesinde göz önüne al─▒nmal─▒d─▒r.  

Zeminlerin düzlem gerilme hali için geçerli olan Ø'' de─čerleri genellikle üç eksenli bas─▒nç ┼čartlar─▒nda elde edilen de─čerden bir miktar daha büyüktür.

6.7 Zemin Rijitli─či:

Zemin rijitli─či tayininde göz önüne al─▒nacak hususlar:

  • Su muhtevas─▒ ve gerilme seviyesinin etkisi (özellikle ön konsolidasyon bas─▒nc─▒ ile ilgili olarak).
  • Birim deformasyon h─▒z─▒n─▒n etkisi (özellikle zemin drenaj─▒ ile ilgili olarak).
  • Zemin içi do─črusal olmayan gerilme-deformasyon özellikleri.
  • Zemin yap─▒s─▒ ve zemindeki farkl─▒l─▒klar göz önüne al─▒narak numune büyüklü─čü.  

Gerek arazide gerek laboratuar deneyi yolu ile zemin rijitli─činin güvenilir bir ┼čekilde ölçümü çok zordur. Özellikle zemin numunelerindeki örselenme ve di─čer baz─▒ etkiler laboratuarda ölçülen rijitlik de─čerlerinin arazi de─čerlerinden daha küçük elde edilmesi sonucunu do─čurabilir. Bu nedenle mevcut, daha önce yap─▒lm─▒┼č in┼čaatlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒n gözlenmesi tavsiye olunur.

Zeminlerin gerilme deformasyon ili┼čkisinin s─▒n─▒rl─▒ bir gerilme aral─▒─č─▒nda do─črusal veya yar─▒ logaritmik kabul edilmesi baz─▒ hallerde uygun olmakla beraber gerçek davran─▒┼č─▒n genellikle do─črusal olmad─▒─č─▒ belirlenerek de─čerlendirme yap─▒lmal─▒d─▒r.

6.8 Kaya ve Kaya Kütleleri Kalitesi ve özellikleri:

6.8.1 Kaya kalite ve özelliklerinin tayininde kayalar─▒n karot numuneleri üze­rinde belirlenen davran─▒┼č─▒ ile sahada çok geni┼č bir alandaki kayan─▒n davran─▒┼č─▒, sahadaki kaya kütlelerinin yap─▒sal süreksizlikler (tabakala┼čma, eklemler, ezilme bölgesi ve erime bo┼čluklar─▒ gibi) gösterdi─či göz önüne al─▒narak birbirinden ayr─▒ dü┼čünülmelidir.

Kaya eklemlerinin a┼ča─č─▒daki özellikleri göz önünde bulundurulmal─▒d─▒r:

  • Aral─▒─č─▒,
  • Do─črultusu,
  • Aç─▒kl─▒─č─▒,
  • Süreklili─či,
  • S─▒kl─▒─č─▒,
  • S─▒k─▒l─▒─č─▒,
  • Pürüzlülü─čü,
  • Dolgu maddesi.  

6.8.2 ─▒lgili oldu─ču takdirde göz önüne al─▒nacak hususlar;

  • Su bas─▒nc─▒,
  • Çe┼čitli tabakalar─▒n özelliklerindeki önemli de─či┼čiklikler.  

Kaya kalite indisi (RQD) kayalar─▒n genel kaya kalite göstergesi olarak kullan─▒­labilir.

Kaya özellikleri tahmininde (mukavemet, sertlik gibi) tünel i┼člerinde uygulanan kaya kütle s─▒n─▒fland─▒r─▒lmalar─▒ kullan─▒labilir.

6.8.3. Kayalar─▒n mevsim ve gerilme de─či┼čimi vb. gibi faktörlere duyarl─▒l─▒─č─▒ tayin edilmelidir.

Temel zemini olarak kayalar─▒n kimyasal ayr─▒┼čmas─▒n─▒n sonuçlar─▒ irdelenmelidir. Kayalar─▒n veya kaya kütlelerinin kalitesinin tespitinde;

6.9 Permeabilite ve Konsolidasyon Parametreleri:

Permeabilite ve konsolidasyon parametreleri tayininde göz önüne al─▒nacak hu­suslar:

  • Homojen olmayan zemin ko┼čullar─▒n─▒n etkisi.
  • Zemin anizotropisi etkisi.
  •  Zemin ve kayada fisür ve faylar─▒n etkisi.

Laboratuarda küçük numune üzerinde ölçülen permeabilite de─čeri, arazi de─čerini temsil etmeyebilir. Bu nedenle, mümkünse büyük zemin kütlesini temsil edecek ortalama de─čerlerin elde edilebildi─či arazi deneyleri tercih edilmelidir. Baz─▒ hallerde dane da─č─▒l─▒m e─črisi verilerinden permeabilite tahmin edilebilir.

6.10 Konik Penetrometre Mukavemeti:

Konik penetrometre deneyine ait üç mukavemeti (qc) ve çevre sürtünmesi (fs) bulunurken göz önüne al─▒nacak hususlar:
 

  • Konik uç ve k─▒l─▒f─▒n ┼čekli sonuçlar─▒ önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle kullan─▒lan alet ve uç cinsine göre sonuçlar gözden geçirilmelidir.
  • Sonuçlar ancak zemin tabakalar─▒n─▒n dizili┼či bilindi─činde güvenli olaca─č─▒n­dan bu deney ço─ču zaman sondajlarla beraber yap─▒l─▒r.
  •  Homojen olmayan zeminlerde büyük sapmalar görülece─činden tasar─▒m için uygun zemin matrisini temsil eden penetrasyon de─čerleri göz önüne al─▒nmal─▒d─▒r.
  • Varsa, di─čer deneylerle (yo─čunluk ölçümü, di─čer tip penetrasyon deneyleri gibi) korelasyonlar kullan─▒labilir.  

6.11 Standart Penetrasyon Deneyi (SPT) ve Dinamik Sondalama:

SPT darbe say─▒s─▒ bulunurken göz önüne al─▒nacak hususlar:

  • Deneyin tipi,
  • Deneyin yap─▒l─▒┼č─▒ (kald─▒rma yöntemi vb.),
  • Yeralt─▒ suyu etkisi,
  • Derinlik etkisi,
  • Ta┼č, iri çak─▒l mevcudiyeti gibi durumlar.  

6.12 Presiyometre Deneyleri:

Presiyometre deneyi limit bas─▒nç veya presiyometre modülü tayininde göz önüne al─▒nacak hususlar:  

  • Aletin tipi,    
  • Presiyometreyi zemine yerle┼čtirme ┼čekli dikkate al─▒nmal─▒ ve fazlaca bozukluk gösteren e─čriler kullan─▒lmamal─▒d─▒r.  

E─črinin sadece ba┼člang─▒ç k─▒sm─▒n─▒n belirlenebildi─či deneyler, ayn─▒ yerde yap─▒lan di─čer deneylerin sonuçlar─▒ ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒larak limit bas─▒nc─▒n ve presiyometre modülünün konservatif olarak tahmini için kullan─▒labilir.

6.13 S─▒k─▒┼čt─▒r─▒labilme özelli─či:

Dolgular─▒n s─▒k─▒┼čt─▒r─▒labilme özelli─činin tayininde göz önüne al─▒nacak hususlar:

  • Malzemedeki ta┼č içeri─či,
  • Malzemenin homojenlik durumu,
  • Doygunluk derecesi.  

S─▒k─▒┼čt─▒r─▒labilme özelli─činin zemin veya kaya için do─črudan bulunabilmesi amac─▒ ile, söz konusu malzeme kullan─▒larak seçilen tabaka kal─▒nl─▒─č─▒ ve dü┼čünülen s─▒k─▒┼čt─▒rma ekipman─▒ ile test dolgusu yap─▒lmal─▒d─▒r. Buradan elde edilen yo─čunluk, standart metotla bulunanlaboratuar de─čeri ile ili┼čkili oldu─ču gibi ayn─▒ zamanda kul­lan─▒lacak arazi kontrol cihaz─▒ ve metodu ile bulunulacak yo─čunluk de─čeri ile de ili┼čkilidir. (sondalama, dinamik kompaksiyon deneyi, plaka yükleme deneyi, oturma ölçümü gibi).

Temellerin oturaca─č─▒ bir dolgu için normal ┼čartlarda ortalama %100 proctor maksimum yo─čunlu─ču veya en az %97 proctor yo─čunlu─ču yeterli olabilir. Ayr─▒ca bo┼čluk/hava hacmio/o l2'den daha az olmal─▒d─▒r.

Kayalarda, proctor yo─čunlu─ču kullan─▒lmaz. Bunun yerine s─▒k─▒┼čt─▒rma i┼člemi sonucu ula┼č─▒lan oturmalar de─čerlendirilir.

7. ZEM─▒N VE TEMEL ETÜDÜ RAPORU:

Ba┼ča Dön

7.1 Genel:

Rapor, üç k─▒s─▒mda sunulabilecektir. Birinci k─▒s─▒mda mevcut zeminle ilgili ve gerekiyorsa jeolojik özellikler ile ilgili veriler, ikinci bölümde verilerin de─čerlendirilmesi, kabul edilen zemin parametreleri ve izah─▒, üçüncü k─▒s─▒mda (sonuç ve öneri­ler) zemin temel ön tasar─▒m─▒ ve in┼čaattarz─▒ yer alacakt─▒r.

Rapor, önemsiz ve sorunsuz i┼člerde bir kaç sayfa olabilece─či gibi, gerekli durumlarda çok kapsaml─▒ da olabilir.

7.2 Zemin Bilgi ve Verilerinin Sunulmas─▒:

Bu k─▒s─▒mda arazi ve laboratuar çal─▒┼čmalar─▒ ve bunlar─▒n sonuçlar─▒, kullan─▒lan yöntemler yer alacakt─▒r. Gerekti─či ve ilgili oldu─ču hallerde dahil edilebilecek hususlar ┼čunlard─▒r:

  • Etüdün amaç ve kapsam─▒,
  • Projenin k─▒sa tan─▒t─▒m─▒, yap─▒laca─č─▒ alan, yap─▒lar─▒n büyüklü─čü, ta┼č─▒y─▒c─▒ sistemi, geometrisi, bekleyen yükler, yap─▒ elemanlar─▒, in┼čaat malzemeleri vb. 
  • Ön görülen etüt kategorisi,
  • Arazi ve laboratuar çal─▒┼čmalar─▒n─▒n tarihleri,
  • Kullan─▒lan arazi ekipman─▒,
  • ─▒lgili firmalar ve dan─▒┼čmanlar─▒n isimleri,
  • Arazi gözlemleri,
  • Kom┼ču yap─▒lar─▒n davran─▒┼č─▒,
  • Mevcut kaz─▒lar ve ocaklar─▒n gözlem sonucu,
  • Kaz─▒ güçlükleri,
  • Seçilen yerin tarihçesi, 
  • Seçilen yerin jeolojisi, 
  • Varsa hava foto─čraflar─▒ndan elde edilen bulgular,  
  • Yerel sismisite 
  • Arazi ve laboratuar çal─▒┼čmalar─▒n─▒n tablolarla sunulmas─▒, sondaj ve arazi çal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan personelin gözlemleri,  
  • Arazi tan─▒mlamalar─▒ ve laboratuar deneylerine dayal─▒ olarak zemin tabakalar─▒n─▒n belirlenmesi yolu ile sondaj loglar─▒n─▒n denenmesi (laboratuar ve arazi deney sonuçlar─▒ gruplanarak ekte verilecektir.)

7.3 Zemin Verilerinin De─čerlendirilmesi:

Verilerin de─čerlendirilmesinde a┼ča─č─▒daki hususlar yer alacakt─▒r:

  • Arazi ve laboratuar çal─▒┼čmalar─▒n─▒n özeti, varsa eksik veriler. Yanl─▒┼č veya geçersiz veriler varsa bunlar─▒n belirtilmesi, mühendisin kendi görü┼č ve yorumlar─▒. Beklenmeyen deney sonuçlar─▒n─▒n dikkatle incelenmesi, bunlar─▒n yanl─▒┼č veya do─čru ve gerçek durumu yans─▒t─▒r olup olmad─▒─č─▒n─▒n incelenmesi.
  • Gerekirse yap─▒lacak ek arazi ve laboratuar çal─▒┼čmalar─▒n─▒n tarifi ve bu yönde öneriler ve bunlar─▒n gerekçesi.  

Gerekli ve ilgili oldu─ču hallerde dahil edilecek hususlar:

  • Arazi ve laboratuar verilerinin tablolar, grafikler halinde verilmesi, bunlar─▒n projede istenen ko┼čullar ile ilgisi. Gerekirse de─čerlerin aral─▒klar─▒n─▒ gösterir histogramlar,
  • Yeralt─▒ su tablas─▒ seviyesi ve mevsimsel de─či┼čimleri.    
  • Yeralt─▒ tabakalar─▒n─▒n farkl─▒klar─▒ ile beraber gösterimi.  

Her formasyonun detayl─▒ tarifi, çe┼čitli fiziksel, mukavemet, s─▒k─▒┼čabilirlik özelliklerinin tan─▒m─▒, cep, bo┼čluk gibi k─▒s─▒mlar─▒n durumu ve bunlar─▒n etkisi. Her tabaka için zemin de─čerlerinin s─▒n─▒rlar─▒ (Bu de─čerler tasar─▒m için en uygun de─čerlerin seçiminde yol gösterici olacak ┼čekilde sunulmal─▒d─▒r).

7.4 Sonuç ve öneriler:

Sonuç ve öneriler k─▒sm─▒nda a┼ča─č─▒daki hususlar yer alacakt─▒r.

  • Zemin ko┼čullar─▒n─▒n tan─▒t─▒m─▒,    
  • Seçilen etüt kategorisi ve nedeni,    
  • Önerilen tasar─▒m parametreleri,    
  • ─▒n┼čaat s─▒ras─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lacak muhtemel sorunlar─▒n çözümü,    
  • ─▒lerde kar┼č─▒la┼č─▒lacak muhtemel sorunlar ve bunlarla ilgili öneriler,
  • Yüzeysel veya derin temel seçimi,
  • Yüzeysel temellerde minimum temel derinli─či, temel tipinin muhtemel oturmalara göre tespiti,
  • Radyeler ve sürekli temellerde rijitlik önerisi,
  • Temel betonarme projesinin hesap ve tasar─▒m─▒na imkan verecek öneri ve say─▒sal de─čerler,
  • Derin temellerde, kaz─▒k tipi, kesiti ve boyunun irdelenmesi ve seçimi,
  • Kaz─▒k yükleme deneyleri ile ilgili öneriler,
  • Önerilen kaz─▒klar─▒n dü┼čey ve yatay yükler için muhtemel irdelemeleri,
  • Kaz─▒k ve kaz─▒k ba┼čl─▒klar─▒n─▒n hesap ve tasar─▒m─▒na imkan verecek öneri ve say─▒sal de─čerler,
  • Zemin ─▒slah─▒ gerekiyorsa ─▒slah türü ile ilgili aç─▒klamalar,
  • Özel tür iksa gerekip gerekmedi─či, özel tür iksalar─▒n hesap ve tasar─▒m─▒na imkan verecek parametrik öneriler,
  • Kaz─▒ i┼člerine esas kaz─▒ güçlü─čü ve kaz─▒ s─▒n─▒f─▒ önerileri,
  • Kaz─▒dan ç─▒kan zeminin dolgu vb. amaçla kullan─▒labilirli─či ve ko┼čullar─▒
  • Özel drenaj ve yal─▒t─▒m önerileri,
  • Gerekli hallerde zeminin etki büyütmesi ve s─▒v─▒la┼čma riski ile ilgili aç─▒klamalar, de─čerlendirmeler ve öneriler,
  • Dinamik etkilere maruz temeller ile ilgili de─čerlendirmeler.  

7.5 ─▒lgili Standart ve Yönetmelikler:

  • Geoteknik de─čerlendirmelerde kabul edilmi┼č, yay─▒nlanm─▒┼č analitik, amprik, yan amprik yöntemler, veya Eurocode 7'de belirtilen yöntemler kullan─▒labilecektir. Gerekli yerlerde ilgili yay─▒nlara at─▒flar yap─▒lacak ve bunlar rapor sonunda s─▒ralanacakt─▒r.    
  •  Arazi ve laboratuar çal─▒┼čmalar─▒ ve zemin-temel etüdü ve de─čerlendirme raporunun haz─▒rlanmas─▒ s─▒ras─▒nda a┼ča─č─▒da belirtilen ┼čartname ve/veya standartlar kullan─▒labilir.

Afet Bölgelerinde Yap─▒lacak Yap─▒lar Hakk─▒nda Yönetmelik,  

  • TS 500 "Betonarme Yap─▒lar─▒n Hesap ve Yap─▒m Kurallar─▒",
  • TS 1500 "─▒n┼čaat Mühendisli─činde Zemin S─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒",
  • TS 1900 "─▒n┼čaat Mühendisli─činde Zemin Deneyleri",
  • TS 1901 "─▒n┼čaat Mühendisli─činde Sondaj Yollar─▒ ile Örselenmi┼č ve Örselenmemi┼č Numune Alma Yöntemleri",
  • TS 3167 "Kaz─▒k Temellerin Hesap ve Düzenlenmesinde Genel Kurallar",
  • TS 3168 "Delme Kaz─▒klar Tasar─▒m, Yap─▒m ve Uygulama Kurallar─▒",
  • TS 3169 "Çakma Kaz─▒klar, Tasar─▒m, Yap─▒m ve Uygulama. Kurallar─▒",
  • TS 5744 "─▒n┼čaat Mühendisli─činde Temel Zemini Özelliklerinin Yerinde Ölçümü",
  • TS 7994 "Zemin Dayanma Yap─▒lar─▒: S─▒n─▒fland─▒rma, Özellikleri ve Projelendirme Esaslar─▒",  

Yap─▒ Yönünden Kategori 1'e Giren Binalara Örnekler:

  • 150 Ki┼čilik. Cezaevi,
  • K1 ve E Tipi Cezaevi,
  • Lojman-Afet Konutlar─▒ (1,2,3,4 katl─▒ olanlar),
  • Jandarma S─▒n─▒r Karakolu ve Bucak Karakolu,
  • Polis Karakolu,
  • Jandarma ─▒lçe Birlik Merkez Karakolu,
  • ─▒l Jandarma Alay Komutanl─▒─č─▒ A1'─▒y binas─▒,
  • ┼čehir içi ─▒l ve Bölge Trafik Binas─▒,
  • Garaj Binas─▒,
  • ─▒lçe Tipi Veteriner Sa─čl─▒k Merkezi,
  • A1 Tipi Tribün,
  • Küçük Tip Halk E─čt.Mrk. ve Kütüphane,
  • 200-300 Ki┼čilik Yurt.    
  • 12-20 Derslikli Ticaret Lisesi ve Spor Salonu,    
  • Ba─č─▒ms─▒z Pratik Sanat Okulu ve Atölyeleri,    
  • 250 Ki┼čilik Ticaret Lisesi,
  • 8-12-24 Derslik Tem. E─čt. Okulu,  
  • 5-8-12-16-21 Derslik Ortaokul ve Spor Salonu,
  • Sabit ─▒lçe Kurs Binas─▒ (70 ki┼čilik),
  • 1-2-5-6-8-10-12 Derslikli ─▒lkokullar,    
  • End. Meslek Lisesi ve Atölyeleri,
  • Yat─▒l─▒ ─▒lkö─čretim Bölge Okulu, 
  • Huzurevleri,
  • Köy Tipi Sa─čl─▒k Oca─č─▒, 
  • Veteriner Sa─čl─▒k Merkezi ve Lojman─▒,
  • Hastane-Dispanserler (1,2,3 katl─▒ olanlar),
  • E─čitim ve Dinlenme Tesisleri,  

Yap─▒ Yönünden Kategori 2'ye Giren Binalara Örnekler:

  • Büyük Tip ─▒lçe Hükümet Kona─č─▒,
  • ─▒lçe Tipi Hükümet Kona─č─▒ ve Adliye Binas─▒,
  • Lojman, Afet Konutu (5 kat ve daha fazla katl─▒ olanlar),
  • 500 Ki┼čilik Toplum Polisi Sitesi,
  • Tip 2500 Ki┼čilik Spor Salonu,
  • Tip 1500 Ki┼čilik Spor Salonu,
  • Hastane-Dispanser (4 kat ve daha fazla olanlar),
  • 75-125 Yatakl─▒ Do─čumevi,
  • Sa─čl─▒k Meslek Lisesi ve Spor Salonu,
  • ─▒l Tipi Sa─čl─▒k Oca─č─▒.

Ba┼ča Dön

Zemin Et├╝d├╝ Mvezuat├Ż Döküman─▒ pdf olarak indirmek için t─▒klay─▒n─▒z

 
irtibat Site haritas─▒